رشتهء تحقيق را عوض كرده و بمطالب مهمّترى كه معرفت آنها براى خوانندگان اين كتاب لازم‌تر است مىپردازيم و بىمناسبت نيست كه در اينجا ببيت معروف نظيرى كه در حكم مثل سائر مىباشد تمثّل شود : سرگذشت عهد گل را از نظيرى بشنويد * عندليب آشفته‌تر ميگويد اين افسانه را پس از خدا يارى مىجوئيم و بتوفيق و فضل او مىگوئيم : مأخذ صاحب اين تفسير اساس مطالب اين تفسير بر چه بوده ؟ و مؤلف آن از كدام مفسر استفاده نموده ؟ اساس بيانات اين تفسير موسوم به « جلاء الاذهان و جلاء الاحزان » تفسير « روح الجنان و روح الجنان » است تأليف شيخ بزرگوار جمال الدّين ابو الفتوح الحسين بن علىّ الخزاعىّ النيشابورى الرّازى - رضوان اللّه عليه - . توضيح اين اجمال آنكه تفسير حاضر از آغاز تا انجام يعنى بدون هيچ مبالغه و اغراق بقول معروف از باء « بسمله » تا تاء « تمّت » باستثناى خطبه و سبب تأليف كه ناچار بايد مغاير باشد از تفسير ابو الفتوح رازى مأخوذ است به اين معنى كه ابو المحاسن جرجانى تفسير ابو الفتوح را اساس و اصل و مأخذ و مبنى و مورد استفاده براى تفسير خود گردانيده و مسير خود را در تفسير آيات و نقل مطالب لغوى و ادبى و رجالى و تاريخى و بعبارت جامعه در همهء آنچه تفسير حاضر مشتمل بر آنست و در ما بين الدّفّتين آن قرار گرفته است بر روى خطّ سير ابو الفتوح كه پيش از او براى تفسير خود اختيار كرده بوده است قرار داده و بيانات و تحقيقات و مطالب و موضوعات بحث وى را گاهى به عين عبارات بدون هيچ تغييرى و گاهى با تغيير بسيار مختصرى و گاهى با تغيير عبارت و گاهى بتلخيص فرا گرفته و در اين تفسير خود درج كرده است و ممشى و مسير وى از اوّل تفسير خود تا آخر آن بر اين بوده و در هيچ موردى از موارد تفسير تخلّف از اين طريقه ننموده است و اينكه نگارنده در بعضى موارد از ذيل صفحات گفته كه « اين مطلب را در تفسير ابو الفتوح نيافتم » از چند مورد معدود بيشتر نيست و گمان مىكنم